آداب معاشرت هاي الكترونيكي

در دنياي ارتباطات مستقيم، در عصري زندگي ميكنيم كه فن آوري نوين ارتباطات و رايانه ها، همچون پلي ميان ما انسانهاي روزهاي آخر قرن بيستم قرار دارد. در دهه اخير، انسانها ابزار تازهاي يافته اند، ابزاري كه به كمك آن به انبوهي از اطلاعات دسترسي خواهند داشت و در جمع افراد بسياري از كشورها، شهرها و تمدنهاي مختلف، مي توانند به بحث و گفتگو بپردازند. در شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت، امكان ارسال پيام براي مخاطبين معين، شركت در اتاقهاي گفتگو و انجمنهاي مجازي، شيوه ديگري از ارتباط را پيش روي انسانها قرار داده است. جامعه مجازي، در اين عصر جديد، يعني من از درون غار خودم با مخاطبينم در ارتباطم و مي توانم با آنها حرف بزنم و نظراتم را به گوش آنها برسانم. مي توانم راي بدهم و فردي را به نمايندگي از خودم انتخاب كنم، ميتوانم اعتراض كنم و نمايندگانم را بازخواست كنم. در حال حاضر، با توجه به فن آوري كنوني، تنها يك رايانه، يك كارت مودم و يك خط تلفن كافي است تا اين ارتباط برقرار شود.
پس از برقراري ارتباط، رايانه ي من، پلي است براي ارتباط من با سايرين، افرادي همچون «من» پشت رايانه هاي خود، با فضاهايي مجازي در ارتباط و تعاملند. شايد ما آنها را نشناسيم، شايد زبان مادري آنها را بخوبي ندانيم، شايد بعد و مسافت فكري و فيزيكي ما بسيار باشد، اما به هر حال اين ارتباط برقرار است و شما از اين لحظه روي خط يا ON-LINE هستيد.

واكنشهاي ما، همچون خود ما روي خط است و شايد بسياري از افراد در جمع مجازي ما حضور داشته باشند. پس از برقراري ارتباط، ما، به كمك رايانه و كار مودمي كه در اختيار داريم، به مكاني متصل ميشويم كه ميتواند به عنوان مركزي، بسياري از «ما» را گرد هم آورده باشد. با «پست الكترونيك» با آنها در ارتباط هستيم و در كسري از ثانيه مي توانيم، پيام خود را براي آنها ارسال كنيم. ممكن است با آنها در يك «اتاق گفتگو» سرگرم بحث درباره آخرين تغيير و تحولات فن آوري، يا آخرين ساخته يك فيلمساز يا نويسنده باشيم. در هر حالتي كه باشيم، ما در «ارتباط» هستيم و هر آنچه بگوييم براي افرادي كه با ما «حضور» دارند ارسال مي شود. اين امر، در عين حال در اختيار ما است و با علم به اين است كه با آن افراد كه شايد براي ما افرادي ناشناخته، گمنام باشند در ارتباطيم.

در ارتباطات اجتماعي با حضور فيزيكي، رو در روي افراد مي ايستيم و با آنها به گفتگو و بحث مي پردازيم، شايد موافقت كنيم و شايد از خود مخالفتي نشان دهيم. با آنها، دست در دست هم، مشكلي را از ميان بر مي داريم و مساله اي را حل مي كنيم. در ارتباطات اجتماعي، دستي را ميفشاريم تا تاكيد كنيم هستيم و بر حرف خود استواريم و با يك اشاره از طرف مقابل خود مي خواهيم كه لحظه اي صبر كند و بعد با اشاره ديگري از او مي خواهيم كه حرفش را ادامه دهد. در ارتباطات اجتماعي، حضور فيزيكي ما تا زماني كه در محل باشيم، ادامه دارد، پس از اينكه آن محل را ترك كنيم، شخصيتي از ما در آن محل حضور ندارد كه بخواهد براي صاحب اصلي خود تعيين تكليف كند و سرنوشت او را به گونه ديگري رقم زند. اما، با پيشرفت فن آوري نوين ارتباطات، اطلاعات، اطلاع رساني و رايانه، شكل جديدي از ارتباط ميان انسانها متداول است كه از آن به حضور و ارتباطات روي خط ياد ميشود. در ارتباطات روي خطي يا ON-LINE اكثر مواد و مطالب ارتباطي به صورت نوشته و مكتوب بين افراد، از جوامع بشري مختلف، با تمدن، زبان و فرهنگ هاي گوناگون رد و بدل مي شود. در اين نوع ارتباط، محدوديت قابل توجهي در ارتباطات رو در رو و چهره به چهره وجود دارد. حركات دست، سر و صورت افراد ديده نمي شود و يا ممكن است در شرايط ويدئو كنفرانسهاي از راه دور، به صورت ناقص انتقال داده شود. تحت شرايط اين نوع ارتباطات، بالا و پايين رفتن حالت صدا يا اصلاً وجود ندارد و يا اينكه محدوديتهايي در انتقال آن موجود است.

در ارتباطات مستقيم و يا ON-LINE ابراز واكنشهاي احساسي يكي از مشكلات اساسي شناخته شده است، چرا كه با توجه به محدوديتهايي كه در فنآوري كنوني موچود است، بيشترين ابزار مورد استفاده جهت ارسال پيام، همان «متن» پيام است. در صورتي كه نويسنده «پيام» تبحر لازم در رساندن معنا، مفهوم و احساسات را داشته باشد، مي توان انتظار داشت كه «پيام» به درستي منتقل شود، در صورتي كه اگر فرد فاقد اين مهارت باشد، احتمال تبادل «پيام» به صورت ناقص افزايش مي يابد.

در دنياي ارتباطات مستقيم و ON-LINE هيچگاه نمي توانيد حرف خود را پس بگيريد. اگر مطلبي را در انجمني نوشته ايد، ديگر آن را نوشته ايد. «پيام» شما تا مدت زمان معيني و شايد براي هميشه در آنجا خواهد ماند و شايد يك يا دو سال بعد افرادي نسبت به آن واكنش نشان دهند. آن وقت است كه بايستي با اين موضوع كه حتي مي تواند اثري جبران ناپذير بر سرنوشت شما داشته باشد به نحوي كنار بياييد.

برخي از قواعد آداب معاشرت الكترونيكي:

#هيچگاه نبايد جوش بياوريد.

توجه داشته باشيد كه افراد مختلف، با زبان و فرهنگهاي مختلف وارد جامعه مجازي مي شوند. همه آنها، از اين امكان كه رايانه اي در اختيار داشته باشند برخوردار بوده اند كه توانسته اند وارد اين فضاي مجازي شوند، اما اين دليل بر آن نميشود كه همه آنها شما را همانطور كه هستيد ببينند. شما ممكن است خود را درست معرفي كنيد، نام و نام خانوادگي اصلي خود را بدهيد، آنها ممكن است از پخش اطلاعات شخصي خود امتناع ورزند. ممكن است شما بخواهيد در ابتداي هر «پيام» خود به آنها سلام بدهيد، اما آنها مايل به ايجاد صميميت نباشند. به علاوه، هستند در ميان ساكنان اين جزيره مجازي افرادي كه فقط براي تفريح، وقت گذراندن، اذيت و آزار ديگران، «شناسه» و «كلمه عبوري» گرفته اند. در مقابل افرادي كه مخالف نظرات و عقايد شما مطلبي به يادگار نوشته اند، خونسرد باشيد و سعي كنيد تا آنجا كه ممكن است عصباني نشويد. عصبانيت شما، همان چيزي است كه برخي از اين افراد از آن بسيار لذت مي برند. در اينترنت، ممكن است پيامهاي ناشايستي دريافت كنيد، ممكن است به پيامي كه يك سال پيش نوشته بوديد اعتراض شديدي دريافت كنيد. اينگونه پيامها را بايستي ناديده بگيريد و اجازه ندهيد كه آنها به قصد و نظر خود برسند.

#به دنبال راه حلهاي مناسب باشيد.

اگر كسي كه با او در ارتباط هستيد، به نحوي بر سر موضوع و مساله اي عصباني شده است، سعي كنيد راه حل مناسبي براي برخورد با آن فرد پيدا كنيد. عصباني شدن و مقابله به مثل راه حل مناسبي نيست. مقابله به مثل و عصبانيت موجب طولاني تر و وخيم تر شدن روابط مي شود و هيچيك از طرفين به نتيجه مطلوب نخواهند رسيد. در محيط هاي مجازي عمومي، همچون انجمنهاي همفكر، به ياد داشته باشيد كه ابراز عصبانيت در ميان واژه ها، ممكن است تا مدتها در محيط انجمن باقي بماند و از نويسنده آن چهره اي "هميشه عصبي" بسازد. اين چهره مسلماً چهره اي است مجازي اما اثر آن، همچون شخصيت بد رمانها، اثري است كه تا مدتها بر ذهن خواننده آن باقي خواهد ماند.

#وقتي شك داريد، صبر كنيد.

در اينترنت ممكن است نامه هايي دريافت كنيد كه به صورت «بدون نام» ارسال شده اند. اما شايد فرد ارسال كننده شما را بخوبي بشناسد و بخواهد با شما شوخي كند. در هر حال شما ارسال كننده را نمي شناسيد و بهتر است پيش از اقدام به نوشتن پاسخهاي انفعالي، كمي صبر كنيد. اگر حدس شما درست باشد و فردي كه آن پيام «گمنام» را برايتان ارسال كرده است، دوست شما باشد، خودش حتماً به شما خبر مي دهد. اما اگر عجله كنيد و با فردي كه حدس مي زديد همان ارسال كننده «پيام» است مقابله به مثل كنيد، وقتي متوجه شويد كه حتي روحش هم از ماجرا بي اطلاع بوده است حتماً پشيمان ميشويد.

#مهمان بايستي آرام باشد.

وقتي به مهماني ميرويد، سر و صدا راه مي اندازيد و خانه را به قولي روي سر خودتان مي گذاريد؟ مطمئناً چنين نيست. حال فرض كنيد كه سايتي شما را به شركت در يك تله كنفرانس دعوت كرده باشد و يا اينكه به شما اجازه داده باشد كه به عنوان مهمان از امكانات آن سايت استفاده كنيد. تحت اين شرايط بهتر است، متين و موقر و آرام باشيد و از نوشتن پيامهاي جنجالي خودداري كنيد. يادتان باشد كه ميزبان شما، در شبكه، هيچگاه يكنفر نيست.

#وقتي در مقابل «هيچ»، «چيزي» به شما داده اند.

سايتها و شبكه هاي اطلاع رساني شيوه هاي مختلفي در ارائه خدمات دارند كه در ابتداي ورود لازم است به آنها توجه كنيد. اگر سايتي اجازه ميدهد تا به صورت رايگان از امكاناتش استفاده كنيد، شرط ادب در جوامع الكترونيكي ايجاب ميكند كه شما نيز متقابلاً «چيزي» به آن شبكه بدهيد. گاه ممكن است اين «چيز»، فقط يك پيام «تشكر» از مسوولان آن شبكه باشد و يا ارسال پيام و برنامه هايي به كتابخانه هاي فايل فعال در آن سايت.

#خودتان باشيد

در ارتباطات مستقيم روي خط، هيچ چيزي بهتر از اين نيست كه خودتان باشد. درست است كه شما را نمي شناسند و نمي بينند. اما از روي نوشته ها، شخصيت افراد قابل تشخيص است و نوشته ها مي توانند در حكم آينه اي باشند كه شخصيت واقعي شما را به آنسوي خط مي رسانند. خودتان باشيد. ساختن يك شخصيت كاذب دوامي ندارد و بالاخره دست فردي كه تقلب كرده است رو مي شود.

#حقوق مولفين را محترم بشماريد

فرقي نمي كند، چه نامه اي باشد كه فردي در شبكه يا سايت ديگري نوشته است، يك كتاب است يا يك نرم افزار، لطفاً حقوق پديدآورندگان آن را محترم بشماريد و رعايت كنيد. متاسفانه موضوع احترام به حقوق مولفين و پديدآورندگان نرم افزارها درست مانند رد شدن عابرين پياده از محل خطكشي شده ويژه است. برخي آن را رعايت مي كنند و برخي به آن بي توجه هستند. رعايت اينگونه حقوق مي تواند موجب بالا رفتن كميت و كيفيت «خلاقيت» در ميان كاربران جوامع مجازي شود.

#براي تبليغات حتماً مكاني در نظر گرفته شده است

اگر ميخواهيد از شبكه هاي اطلاع رساني داخلي و يا اينترنت به عنوان ابزاري براي تبليغات شركت، محصول يا خدمات خود استفاده كنيد. مطمئن باشيد كه براي اين منظور قبلاً تدابيري از سوي مسوولان شبكه يا سايت مورد نظر اتخاذ شده است. با مدير سايت تماس بگيريد، برايش پيامي الكترونيكي ارسال كنيد تا شما را راهنمايي كند. انجمنها مكان مناسبي براي تبليغات مداوم و يكنواخت نيستند. در اينترنت نيز پيش از ارسال پيام هاي تبليغاتي از طريق پست الكترونيكي، از افراد نظرسنجي هايي به عمل مي آيد و پيامهاي تبليغي اكثراً فقط براي افرادي كه خواستار آن بوده اند ارسال مي شود.

#اظهار نظر، هم جا دارد، هم راه

-1 در مورد هر پيامي كه برايتان ارسال مي شود اظهار نظر نكنيد. اين مطلب بيشتر در ارتباط با محيط هاي بحث و گفتگو، خصوصاً انجمنها مورد تاكيد كارشناسان قرار گرفته است.

-2 از نوشتن پيامهاي تك عبارتي "موافقم" ... "عالي است!" و يا "مخالفم"هاي پياپي و مداوم در محيط هاي انجمنها اجتناب ورزيد. شايد اگر با موضوعي مخالف هستيد و واقعا" به ابراز اين "مخالفت" اصرار داريد بهتر باشد، ترجيحاً به طور خصوصي و نهايتاً با ذكر دلايل قانع كننده آن را همراه نماييد.

-3 در بحثها و مباحثات حتماً شركت كنيد و سعي كنيد مطالبي به مطالب قبلي اضافه نماييد. سعي كنيد آنچه مي نويسيد حقيقتاً پيامي در خود نهفته داشته باشد.

-4 امضاء خود را كوتاه و مختصر انتخاب كنيد. گاه در پيامهاي ارسالي در شبكه ها و اينترنت ديده مي شود كه نويسنده يك «موافقم» خشك و خالي نوشته است و بعد يك صفحه تصويري را به عنوان امضاء شخصي خود فرستاده است. اگر جزو كساني هستيد كه از اينگونه پيامها دريافت كرده ايد و حسابي جوش آورده ايد، توصيه ما اين است كه بند اول اين مقاله را مجدداً بخوانيد.

-5 اگر مي خواهيد از فردي بخاطر ارسال مطلبي تشكر كنيد، پيامهاي تشكر و تبريك و ... را جمع كنيد و تنها در يك نامه كوتاه از او «سپاسگزاري» كنيد.

-6 اگر پيامي دريافت كرديد كه براي آن نوشتن «پاسخ» الزامي است، حتماً پاسخ آن را بدهيد و اگر نوشتن پاسخ وقت بيشتري براي مطالعه و بررسي طلب ميكند پيش از آن كه دير شود، پيام كوتاهي براي فرستنده بفرستيد و او را از اين امر آگاه سازيد.

#مخاطب خود را همواره به ياد بياوريد.

اگر مخاطب خود را ميشناسيد، همواره او را در ياد داشته باشيد و بدانيد كه براي چه كسي و با چه سطح معلومات و تجربهاي مينويسيد. از كنايه زياد استفاده نكنيد، خصوصاً اگر در اينترنت پيامي را ارسال ميكنيد. هميشه با مخاطب خود با اطمينان بنويسيد. اگر مخاطب خود را نميشناسيد، حتماً در اولين نامه ها، خودتان را معرفي كنيد و سعي كنيد منظورتان را در كوتاهترين و كاملترين جملات برسانيد.

#پيام خود را دريابيد!

-1 قبل از نگارش متن پيام، از سر سطر، با زدن كليد Tab حاشيه اي ايجاد كنيد. اين براي آن است كه متن شما هنگامي كه در نامه پاسخ قرار ميگيرد، شكسته نشود و خوانايي خود را حفظ كند.

-2 قبل از ارسال پيام، حداقل يك بار متن خود را بخوانيد، اگر در نگارش يا املاء اشتباهي مرتكب شده ايد برطرف كنيد.

-3 سعي كنيد ازTag Line هاي كوتاهي استفاده كنيد.

-4 از ANSI گرافيك حتي الامكان استفاده نكنيد چرا كه وقتي به صورت ASCIIدر آيند مجموعه اي از كاركترهاي نامفهوم را به متن نامه شما اضافه مي كنند كه از خوانايي متن پيام شما خواهد كاست.

-5 در ايران، در شبكه هايي كه ميتوانيد متن پيامهاي خود را با زبان فارسي ارسال كنيد، بهتر است از نوشتن پيامهاي انگليسي و يا فارسي با حروف انگليسي (از چپ به راست) خصوصاً در محيط هاي انجمنها جداً خودداري كنيد. بررسيهاي به عمل آمده در شبكه ها نشان داده است كه كاربران ميانه خوبي با نگارشهاي لاتين ندارند و نويسندگان اينگونه پيامها اكثراً مورد اعتراض قرار مي گيرند.

#كاري نكنيد كه مورد لعن و نفرين ديگر كاربران قرار گيريد

اين امر نكته بسيار مهمي است. ارتباطات الكترونيكي و به صورت ON-LINE عجيب در حافظه ها خواهد ماند و افراد خيلي به ندرت يكديگر را فراموش مي كنند. بنابر اين بهتر است كاري نكنيد كه افراد از شما رنجيده شوند.

#و ديگر اينكه هر وقت از كوره در رفتيد و پيامي را با عصبانيت ارسال كرديد، هميشه جا براي عذرخواهي هست